عباس اقبال آشتيانى

84

تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )

در اطراف يورت خان منزل مىگرفتند و پس از انجام فصل و حركت از آن يورت عموم لوازم غير منقول اقامت مثل كلبه‌هاى چوبين و غيره را آتش مىزدند . اردوهاى ييلاقى و قشلاقى خانان مغول حكم شهر بزرگى را داشت چه علاوه بر كثرت چادرها و كلبه‌ها و زيادى جمعيت ، همراه خان همه نوع مردم از منشى و قاضى و رؤساى لشكرى و پيشه‌وران و تجار حركت مىكردند و اهل حرف و صنايع و - پيله‌وران بخريد و فروش بضاعت خود مىپرداختند و جميع حوائج اردو را رفع مىنمودند . خانان مغول در اين قبيل اردوها غالبا شاهزادگان و اقرباى خود را براى شور در امور مهمه مثل انتخاب رئيس خاندان و اردوكشىهاى مهم بتوسط فرستادگانى كه ايشان را ايلچى مىخواندند احضار مىنمودند و به اين قبيل شورىها در زبان مغولى قوريلتاى مىگفتند . عادت مغول اين بود كه اصغر پسران خان از يورت اصلى اجدادى كمتر خارج شود و در تقسيم املاك پدر با برادران سهيم نباشد و پس از مرگ خان فقط يورت اجدادى را مالك شود چنان كه بعد از وفات چنگيز خان حوالى انهار كرولن و انن به كوچكترين فرزندان او تولى رسيد و اين قسمت نسبت به سهم ساير پسران چنگيز كوچكتر بود و شايد در اين تقسيم سنّ اولاد خان نيز منظور مىشده . مغول زنان و همخوابگان « 1 » متعدد اختيار مىكردند و عادت خانان ايشان اين بود كه بعد از غلبه بر پادشاه يا اميرى و يا عقد اتحاد با او دختر يا خواهر او و اگر او را كشته بودند زوجهء او را به زوجيت مىگرفتند چنان كه چنگيز خان به همين وضع رفتار مىكرد و عدد زنان و همخوابگان او را تا 500 نوشته‌اند . بعد از مرگ يك نفر مغول بخصوص رؤسا عموم زنان و همخوابگان او به ارث با رشد فرزندان او مىرسيد و او مىتوانست هركدام از ايشان را ، به استثناى مادر ، به ازدواج خود يا دوستان خود در بياورد و يا آنان را آزاد نمايد . چون مغول زنان بسيار اختيار مىكردند در ترتيب تقديم و تأخير فرزندان هميشه پدر اولويّت را به فرزندانى مىداد كه مادر ايشان نزد او بر زنان ديگرش ترجيح داشت چنان كه در ميان نه پسر چنگيز تنها چهار پسر يسونجين‌بيگى ، محترم‌ترين نسوان

--> ( 1 ) - به مغولى قوما .